قازاق عىلىمىنىڭ دامۋىنا قاتىستى ۋاجدەر ايتىپ جاتامىز. دەسەدە عىلىمدا شەتەل اسىپ، ايتارلىقتاي ابىرويعا قول جەتكىزگەن قانداستارىمىز بار. ولار تۋرالى «قامشى» پورتالى اقپارات بەرەدى.
1)ازامات سارسەمبايەۆ
شەتەلدە جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ءبىرى -ازامات سارسەمبايەۆ. وقۋشى كەزىندە ماتەماتيكا پانىنەن حالىقارالىق وليمپيادا جۇلدەگەرى اتانعان، كەيىن ۇلىبريتانياداعى لوندون ەكونوميكالىق مەكتەبىنە تۇسكەن، ودان سوڭ اقش-تاعى ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان ازامات سارسەمبايەۆ وقۋىن بىتىرگەن سوڭ قازاقستانعا ورالعان. ءبىراق كوپ تۇراقتاي الماعان. قازىرگى ۋاقىتتا اقش-تىڭ سان-فرانسيسكو قالاسىندا تۇرادى
2)اسەم ساپارحانوۆا «وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتىنىڭ گرانتىن جەڭىپ الىپ، وسى ەلدە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرانى وقىعان. ءقازىر جەكە عىلىمي زەرتتەۋىن جۇرگىزىپ جاتىر. سەۋل قالاسىنداعى گەنەتيكالىق ينستيتۋتتا جۇمىس ىستەيدى.
3) قۋات ەسەنوۆ
پاۆلودارداعى فيزيكا- ماتەماتيكا وقۋ ورداسىنىڭ تۇلەگى. ماتەامتيكا پانىنەن حالىقارالىق وليمپيادالارعا قاتىسىپ 6 التىننىڭ يەگەرى. «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى. 2004 جىلى اقش-تاعى ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە قابىلدانىپ، وقۋىن PhD اكادەميالىق دارەجەسىمەن ءتامامداعان. ەسەنوۆ ءقازىر سول ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي قىزمەت اتقارادى.
4) نۇرجاس ماكىشيەۆ نۇرجاس ماكىشيەۆ تە 2004 جىلى ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گرانتىن جەڭىپ العان جاستاردىڭ ءبىرى. 2008 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى ەكونوميكا ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك ءتامامداعان ول ءقازىر كاليفورنياداعى Oracle كومپانياسىندا ينجەنەر جانە مەنەدجەر قىزمەتىن اتقارادى.
5) الما قۇنانبايەۆا
الما قۇنانبايەۆا – تاريحشى. اقش-تاعى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە پروفەسسور. ول ستۋدەنتتەرگە ەۋرازيالىق كوشپەندىلەر تاريحى جايلى، ورتالىق ازيا مادەنيەتى تۋرالى ءدارىس وقيدى.
6) ەرلان ىسقاقوۆ
ەرلان ىسقاقوۆ 26 جاسىندا 1997 جىلى رەسەيدىڭ ەڭ جاس رەكتورى اتانعان. ەرلان ىسقاقوۆ 26 جاسىندا سانكت-پەتەربۋرگتەگى ايماقارالىق ەكونوميكا جانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى بولىپ، 1997 جىلى رەسەيدىڭ ەڭ جاس رەكتورى اتانعان. ەرلان جانعازى ۇلى 2007 جىلدان بەرى الفەروۆ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قىزمەتىن قوسا اتقاردى. وسى قور ارقىلى، ول، فيزيكا-ماتەماتيكانى جاقسى مەڭگەرگەن قازاقستاندىق تالانتتى جاستاردى تاڭداپ، ءوزى باسقارىپ وتىرعان ينستيتۋتقا عانا ەمەس، پەتەربۋرگتىڭ وزگە دە ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلدانۋلارىنا مۇرىندىق بولىپ ءجۇر.
7)قايرات مىڭبايەۆ
قايرات مىڭبايەۆ ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. اقش-تىڭ وريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىن ءتامامداعان. برازيليانىڭ سەارا شتاتىنداعى فەدەرالدىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى بۇگىندە ەكونوميكادان ءدارىس وقيدى.
8)مۇرات ساپاربايەۆ
مۇرات ساپاربايەۆ - قازۇۋ تۇلەگى. فرانسياداعى گۋستاۆ روزي ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى. يندۋستريالدى زالالداندىرعىشتاردىڭ اسەرىنەن دنك بۇزىلۋدىڭ مولەكۋلالىق مەحازيمدەرىن زەرتتەۋ سالاسىنىڭ كورنەكتi عالىمى. ءال-ماشاني اتىنداعى جوعارى تەحنولوگيالار جانە تۇراقتى دامۋ ينستيتۋتىندا مولەكۋلالىق تاڭبالاعىشتار، ءادiستەر جانە گەندەر بويىنشا جوعارعى تەحنولوگيالاردىڭ قورشاعان ورتانىڭ ابيوتيكالىق جانە بيوتيكالىق تىتىركەندىرگىشتەر اسەرى جايىندا ءدارiس بەرگەن.
9)جاندوس وتەعۇلوۆ
جاندوس وتەعۇلوۆ قازۇۋ تۇلەگى. اقش-تىڭ بولدەر قالاسىنداعى ستاندارتتاۋ جانە تەحنولوگيالار ۇلتتىق ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى. كوپ جىل بويى ايداحو ۇلتتىق زەرتحاناسىندا جۇمىس ىستەگەن جانە اقش-تىڭ نەبراسكي ۋنيۆەرسيتەتىندە ساباق بەرگەن. قازىرگى ۋاقىتتا نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقيدى.
10) قۋات مومىنالييەۆ
قۋات مومىنالييەۆ بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، رف دەنساۋلىق ساقتۋ مينيسترلىگى (ماسكەۋ) فيزيكالىق-حيميالىق مەديسينا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مەديسينالىق نانوتەحنولوگيا زەرتحناسىنىڭ جەتەكشىسى.
11)قيلان ءالىمحان
جاپونيانىڭ دەنكي ۋنيۆەرسيتەتىندە قيلان ءالىمحان دەگەن قازاق عالىمىنىڭ ەسىمى شەتەل جۇرتشىلىعىنا جاقسى تانىس. ءبىراق، جاپون تەحنولوگياسىنىڭ بۇگە-شىگەسىنە دەيىن شاعىپ بەرەتىن اعامىزدى الدىرۋ وڭايعا سوقپاس. ويتكەنى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ كوزىن كورگەن بىزدەگى تەحنولوگيالار تىم ەسكى، لابوراتوريالاردىڭ جابدىعى زاماناۋي ەمەس.
12)گۇلجان مولداجانوۆا
رەسەيلىك «بازوۆىي حولدينگءتىڭ» باس ديرەكتورى - گۇلجان مولداجانوۆانى باتىس باسءپاسوزى الەمدەگى ەڭ باي ادامداردىڭ ءبىرى – «قالايى پاتشاسى ولەگ دەريپاسكانىڭ وڭ قولى» دەپ اتاپ كەتكەن.
1989 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن قىزىل ديپلوممەن ءبىتىردى، ماماندىعى – فيزيك. كەيىن ماسكەۋگە اسپيرانتۋراعا تۇسۋگە كەتىپ، 27 جاسىندا عىلىم كانديداتى اتاندى
2005 جىلدان باستاپ «بازەل» كورپوراسياسىنىڭ باس ديرەكتورى. ونىڭ بۇكىل قىزمەتى كۋرستاسى، بيزنەس وليگارحى ولەگ دەريپاسكامەن (باستاپقىدا ونىڭ حاتشىسى بولعان) بايلانىستى. «بازەل» كورپوراسياسىنىڭ اكتيۆىندە اليۋمينيي، اۆياسيا، ەنەرگەتيكا، اۆتوموبيل جانە قارجى بيزنەسى بار. جالپى 14 ملرد دوللاردى باسقارادى. ءتۇسىم اينالىسى (2007 جىلى) 26،8 ملرد دوللار. 2008 جىلى «Forbes» جۋرنالىنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى 100 ايەل تىزىمىندە 37ء-شى ورىن الدى.
13)باقىت كەنجەيەۆ
باقىت كەنجەيەۆ - قازاقتىڭ تالانتتى اقىنى. 1990 جىلدارى ماسكەۋ اسىپ كەتكەن. قازىرگى ۋاقىتتا كانادادا تۇرادى. باقىت كەنجەيەۆ ماسكەۋدە وتكەن ورىس ءتىلدى اقىنداردى كوتەرمەلەۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان شىعارماشىلىق كونكۋرستا باس بايگەنى جەڭىپ العان. ماسكەۋلىك جۋرناليستەردىڭ «ءسىز قازاق اقىنىسىز. ءسىزدىڭ شىعارمالارىڭىزدان كوشپەندىلەردىڭ سارىنى سەزىلىپ تۇرادى. ءورىستىلدى اقىنداردى كوتەرمەلەۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان كونكۋرستا باس بايگەنى جەڭىپ الدىڭىز. ءسىزدىڭ تاريحي وتانىڭىزدا انا ءتىلىڭىزدىڭ جاعدايى اسا ءماز ەمەس دەگەندى ءجيى ەسءتيمىز» دەگەن قيتۇرقىلاۋ سۇراعىنا ءبىزدىڭ باقىت قازاقتىڭ كوپتەگەن زيالىلارى سەكىلدى قازاق ءتىلىن بىلمەيتىنىن، وعان قاتتى كۇيزەلەءتىنىن ايتقان.
14)تۇردىبەك نۇرلىبەك ۇلى
قىتايدىڭ شىڭجاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە قاراستى ارنايى ماتەماتيكا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى تۇردىبەك نۇردىبەك ۇلى ءبىلىمىمەن ميللياردتاعان جۇڭگودى مويىنداتتى.
15)الپىس ۇلى ەڭسەپوۆ
الپىس ۇلى ەڭسەپوۆ - فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. قازىرگى ۋاقىتتا امەريكا قۇراما شتاتىنىڭ ارگون ۇلتتىق زەرتحاناسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى
16)رىسقۇل ويناروۆ
سونىمەن قاتار فۋنكسيا تەورياسىندا جوعارى جەتىستىككە جەتكەن دارىندالار قاتارىندا رىسقۇل ويناروۆتى دا اتاماي وتۋگە بولماس. بۇگىندە شۆەسيالىق ارىپتەستەرىمەن بىرلەسىپ عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ جاتقان ويناروۆ يتاليانىڭ پادوۆو قالاسىنداعى كلاسسيكالىق ۋنيۆەرسيتەتپەن دە تىعىز بايلانىستا.
17) سەيىت ساعيتوۆ
سەيىت ساعيتوۆ- تالانتتى قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ ءبىرى. ماسكەۋدە ءبىلىم العان. عىلىمي اتاعىن دا ورىس جەرىنەن قورعاعان. كەيىن شۆەسياعا كوشىپ، گيۋتەبۋرگ قالاسىندا تۇرادى. قازىرگى ۋاقىتتا سول ەلدىڭ ازاماتتىعىن دا العان.
18) ۋالباي ومىربايەۆ
ال سوڭعى جىلدارى قازاق ماتەماتيكاسىن تورتكۇل دۇنيەگە تانىتۋدا فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۋالباي ومىربايەۆتىڭ ۇلەسى قوماقتى. 2001 جىلى جاپون عالىمى م.ناگاتانىڭ 40 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن قويعان كۇردەلى ءتۇيىننىڭ شەشىمىن تاۋىپ، اينالىسقا ەنگىزگەن ۋالباي بەرتىندە اعىلشىن ماتەماتيگى پ.كوننىڭ ەركىن ءاسسوسياتيۆتى الگەبرالاردىڭ اۆتومورفيزمدەرىنە بايلانىستى پروبلەمانىڭ جۇمباعىن جازدى. وسىلايشا الەمدىك ماتەماتيكا عىلىمىندا قازاق ۇلتىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ تاستادى. بۇگىندە امەريكاداعى «ۋەين» ۋنيۆەرسيتەءتىنىڭ پروفەسسورى اتانىپ جۇرگەن ءۋالىباي ومىربايەۆ: «بوس ۋاقىتىمدا عىلىممەن اينالىسامىن. ول جاقتا الەۋمەتتىك ماسەلەلەر وڭاي شەشىلەدى. سوندىقتان وعان ۋاقىت جوعالتپايمىز» دەپتى الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا. تىزە بەرسەك، تارىداي شاشىلعان بىلىمدىلەرىمىزدىڭ قاتارى كوپ-اق.
19) ارحات ءابجانوۆ
قازۇۋ- دا مولەكۋلارلىق بيولوگيا ماماندىعىندا وقىعان. 1994 جىلى شەتەلدە ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى ماقسات ەتىپ امەريكاعا جول تارتادى. ينديانا شتاتىنىڭ بلۋمينگتون قالاسىندا ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ PHD باعدارلاماسىنا تاپسىرىپ سول بويىنشا ءبىلىم الادى. قازىرگى ۋاقىتتا اقش-تاعى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى.
20) قاناتجان الىبەكوۆ
قاناتجان الىبەكوۆ - 1975 جىلى تومسك مەديسينالىق ينستيتۋتىنىڭ اسكەري فاكۋلتەتىن «ينفەكسيالىق اۋرۋلار جانە ەپيدەمولوگيا» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردى. بيولوگيالىق قورعانىس جانە بيولوگيالىق قارۋ شىعارۋ باعدارلامالارىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى قىزمەتىن اتقاردى 1991 جىلدىڭ سوڭىندا اقش بيولوگيالىق نىساندارىن ينسپەكسيالايتىن كوميسسيا باسقارۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولدى 1992 جىلى امەريكا قۇراما شتاتتارىنا كوشتى. 2000-2006 جىلدار ارالىعىندا BBC-دىڭ شەشىمى بويىنشا ەڭ ۇلى تاريحي تۇلعالار تىزىمىنە ەندى. امەريكاداعى دجوردج مەيسون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (George Mason University) پروفەسسورى، اقش بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسقارۋشىسى بولدى قازىرگى تاڭدا نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى شيگەو كاتسۋدىڭ باس كەڭەسشىسى بولىپ جۇمىس اتقارادى.
21)دوس سارباسوۆ
تەرەڭ ءبىلىمى مەن عىلىمي تابىسى ارقىلى ەل مەرەيىن ۇستەم ەتكەن تاعى ءبىر قانداسىمىز – دوس سارباسوۆ. بۇگىندە اقش-تىڭ تەحاس شتاتىندا قىزمەت ەتەدى. 1970 جىلى الماتىدا دۇنيەگە كەلگەن. س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك مەديسينا ۋنيۆەرسيتەتىن تامامداعان. قازاقستاندىق عالىم ادام جاسۋشاسىنداعى اقۋىز كومەگىمەن ونىڭ عۇمىرىن ۇزارتۋدىڭ جاڭا ادىستەر جۇيەسىن ۇسىنادى. تەحاس مەديسينالىق ورتالىعىنىڭ ايتۋلى عالىمدارىن تاڭ قالدىرادى.
22)دوستاي رامانقۇلوۆ
دوستاي رامانقۇلوۆ - قازاق حالقىندا ەڭ العاشقى نوبەل سىيلىعىن يەمدەنۋشىسى دوستاي رامانقۇلوۆ 1960 جىلى قاسيەتتى تۇركiستان توپىراعىندا دۇنيەگە كەلگەن. ق.ساتبايەۆ اتىنداعى ۇلتتىق پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتiن بiتiرگەن. كەيiن ماسكەۋدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن شىڭداپ قايتادى. 1998 جىلدان بەرi اتومدىق ەنەرگيا بويىنشا حالىقارالىق اگەنتتىك ۇيىمىندا جۇمىس iستەيدi. وسى ۇيىمدا ىستەپ ءجۇرىپ، ادامزات ءۇشىن اسا ماڭىزدى دەلىنگەن يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدا بىلەك سىبانىپ ەڭبەك قىلعان دوستاي رامانقۇلوۆ نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. قازىرگى ۋاقىتتا ۆەنادا تۇرادى.
23) گۇلايحان اقتاي
تۇركىستانداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەندە، پوزنان ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ازياتانۋ كافەدراسىنىڭ تۇركولوگيا بولىمىنە ءبىر جىلعا شاقىرىلىپتى. سول 2002 جىلدان بەرى وسى ەلدە پولياك ستۋدەنتتەرىنە قازاق ءتىلىن وقىتادى.
قانيا تابىس
